Waarom Milieuzorg? > Scholen

Milieuzorg op school

• Van duurzame ontwikkeling tot milieu-educatie
• Eindtermen
• Milieuzorgsystemen
• Milieuzorg op school (MOS)
• Ecocampus
• Wetgeving en subsidies

Van duurzame ontwikkeling tot milieu-educatie
Zorg dragen voor het milieu is een van de pijlers van duurzame ontwikkeling. Milieuzorg is een opdracht voor het beleid, voor bedrijven en voor ieder van ons. Maar ook het onderwijs speelt een belangrijke rol omdat ze de mensen van morgen mee vormt.

Milieu-educatie dient breed te worden opgevat: het is niet enkel de bedoeling om de kennis over natuur en milieu aan te vergroten, maar ook om het milieubewustzijn aan te scherpen bij de leerlingen en om het bredere kader van duurzame ontwikkeling te verduidelijken.

Eindtermen

Milieuzorg in het onderwijs sluit nauw aan bij leergebiedgebonden en leergebiedoverschrijdende eindtermen, zowel in de lessen als in specifieke schoolactiviteiten, milieuactiedagen... Het biedt uitgelezen kansen voor vakkenintegratie en vakoverschrijdend denken. Milieuzorg in het onderwijs kadert in de eindtermen rond wereldoriëntatie en leergebiedoverschrijdende eindtermen (basisonderwijs) en bij de eindtermen/ontwikkelingsdoelen milieueducatie en vakoverschrijdende eindtermen en ontwikkelingsdoelen (secundair onderwijs).

Meer info over eindtermen is te vinden bij de Dienst voor Onderwijsontwikkeling.

Milieuzorgsystemen

Milieuzorg in het onderwijs past binnen de trend naar responsabilisering van onderwijsinstellingen voor hun werkingsmiddelen en binnen de trend naar projectonderwijs. Het geeft reële en bruikbare aanzetten tot projectwerking met duidelijke resultaten in de onderwijsinstelling. Milieuzorg spoort aan tot technische en organisatorische ingrepen, tot gedragsbeïnvloedende campagnes in de onderwijsinstelling en biedt reële inspiratie voor educatieve werking in de leeromgeving.

Het invoeren van een milieuzorgsysteem in de onderwijsinstellng biedt uitgelezen kansen om aan milieueducatie te doen. Een milieuzorgsysteem in de onderwijsinstelling vormt een systematisch geheel van maatregelen en voorzieningen, gericht op:

• Inzicht krijgen in de milieubelasting.
• Voorkomen van de milieuaantasting.
• Beheersen van de milieubelasting

Een milieuzorgsysteem is een manier om een ecologische denkwijze in de dagelijkse praktijk concreet gestalte te geven. Naast het educatieve luik beoogt het een daadwerkelijke verbetering van het milieu. Milieuzorg in het onderwijs is gericht op gedragsveranderingen van leerlingen, leerkrachten en administratie. Voor het welslagen van het milieuzorgsysteem is het belangrijk dat zowel de leerlingen, leerkrachten, directie en ander personeel (administratie, onderhoud) die zorg delen.

Milieuzorg in het onderwijs stoelt op de acht elementen van de bedrijfsinterne milieuzorg:

1. een milieubeleidsverklaring
2. het jaarlijks milieuprogramma
3. integratie van milieuzorg
4. het meten en registreren van de milieubelasting op school
5. de interne controle op het opgezette systeem
6. interne voorlichting en opleiding
7. interne en externe rapportage
8. een doorlichting die alle aspecten van de milieubelasting in kaart brengt.

De toekomstige generaties zitten nu op de schoolbanken. Het is belangrijk dat jonge mensen stilstaan bij de impact van hun eigen gedrag op het milieu. Milieuzorg in het onderwijs legt een basis voor een milieuvriendelijker gedrag in het verdere leven van de leerlingen. Via milieuzorg kunnen scholen binnen hun maatschappelijke context een theoretische milieueducatieve benadering in praktisch werk omzetten en leren schoolleden milieuvriendelijker gedrag te ontplooien.

Ook extern heeft dit proces zijn invloed: via de kinderen worden de gezinnen bereikt, gemeentebesturen worden door scholen aangesproken, ...

Milieuzorg Op School (MOS)

Het project Milieuzorg op School stimuleert en ondersteunt basisscholen, secundaire en hogescholen in Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest om milieuzorgsystemen op te zetten. Sinds september 2002 zijn Groene School en MOS samengesmolten tot het eenheidsproject Milieuzorg Op School.

Aan het MOS-project werkt de hele school mee. Vooral kinderen en jongeren, maar ook directie, onderwijzend, administratief, onderhoudspersoneel en ouders. In de lessen, op schoolniveau en in de schoolomgeving maakt de groep werk van natuur- en milieusparend gedrag. Er is concrete en onmiddellijke milieuwinst. Een duurzaam beheerde school realiseert een reële kostenbesparing. Maar een belangrijk doel van het project is ook dat kinderen en jongeren de vereiste bekwaamheid opdoen om als toekomstige burgers zelf verantwoordelijkheid op te nemen voor een milieusparende en duurzame samenleving.

MOS geeft de zorg voor het milieu een plaats in de schoolcultuur. Het gaat om meer dan een aantal lukrake acties. Het project krijgt planmatig vorm en groeit op maat van de school.

Een school die in het project stapt, werkt aan vele (vakoverschrijdende) eindtermen en ontwikkelingsdoelen. MOS boekt milieuwinst, bouwt mee aan een vernieuwende pedagogische aanpak en draagt bij aan de onderwijskundige ontwikkeling van de school.

Scholen kunnen daarbij een kwaliteitslogo behalen, dat uit drie luiken bestaat.

Momenteel zijn er al 2364 scholen ingestapt in MOS (d.i. 62% van alle Vlaamse scholen).

Van deze scholen behaalden reeds 271 het derde logo, 424 het tweede en 692 het eerste MOS-logo. (cijfers: oktober 2007)

Ecocampus, milieuzorg op universiteiten en hogescholen.

Ecocampus is de milieuzorgwerking van de Vlaamse overheid op maat van het hoger onderwijs. Met de Ecocampuswerking wil de Vlaamse overheid de continuïteit van milieuzorg in het formele onderwijs garanderen.

Hogescholen of universiteiten kunnen op verschillende vlakken hun milieuverantwoordelijkheid opnemen. Curricula moeten de studenten de juiste waarden, kennis en vaardigheden meegeven om te helpen bouwen aan een duurzame samenleving. Ook binnen de interne bedrijfsvoering, het onderzoek en de maatschappelijke dienstverlening bestaat er voldoende maatschappelijk en politiek draagvlak om milieuzorg de aandacht te geven die het verdient. Voorts is het ook erg belangrijk dat de studenten worden gestimuleerd en ondersteund om bewust om te gaan met het milieu in de studentenverenigingen, op kot, thuis, etc.

Dit zijn dan ook de drie pijlers van de Ecocampus-werking: het integreren van milieuzorg in de interne bedrijfsvoering van de instellingen van het hoger onderwijs, het integreren van milieugerelateerde thema's in de curricula en het stimuleren van milieuzorg in het studentenleven.

Ecocampus is het logische vervolg op MOS, het Milieuzorg Op School-project dat zich richt tot het basis- en secundair onderwijs en is tevens het sluitstuk op het aanbod milieuzorg en milieueducatie van de Vlaamse overheid naar het formele onderwijs. Via MOS zijn heel wat studenten reeds vertrouwd met milieuzorg. Het is dan ook belangrijk dat deze inspanningen nadien worden verder gezet in het hoger onderwijs. Omdat het hoger onderwijs qua werking en structuur fundamenteel verschilt van het basis- en secundair onderwijs, kon het MOS-project dus niet zomaar worden vertaald naar het hoger onderwijs. Daarom werd ervoor geopteerd een nieuwe werking te ontwikkelen, Ecocampus. MOS zal wel blijven open staan voor de lerarenopleidingen omdat leraren nu eenmaal later in contact zullen komen met MOS.

Wetgeving en subsidies

Een heel aantal steden, gemeenten en intercommunales zetten programma's op om scholen aan te moedigen in hun afvalpreventiebeleid. In dat geval wordt een overeenkomst ondertekend tussen de school en de stad/gemeente/intercommunale waarbij de school zich engageert tot het nemen van maatregelen ivm afvalpreventie en de stad/gemeente/intercommunale tot begeleiding, logistieke steun (uitlenen van documentatie, gratis brooddozen, gratis drankfonteintje) of financiële ondersteuning.

Intercommunales die zo'n charter hebben zijn bijvoorbeeld de Intercommunale Maatschappij voor Openbare Gezondheid (IMOG, Kortrijk) en IGEMO. Gemeenten met een charter zijn onder meer Aalst, Leuven (basis - secundair), Schoten, Turnhout en Zonhoven.

De charters bevatten thema's waaraan acties worden gekoppeld, bijvoorbeeld verminderen van papierafval, voorkomen van verpakkingsafval, milieusparende evenementen, milieusparend schoonmaken, … In sommige gevallen kunnen scholen punten verdienen, in andere gevallen kan een school kiezen voor een minimum- of maximumpakket. Vaak wordt ook verwezen naar het MOS-project en kan het charter met de gemeente gezien worden als een concrete aanvulling op de MOS-werking. Het aankopen van milieusparende producten vormt vaak een onderdeel van zo'n charter.

Met de samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 spoort de Vlaamse Overheid de gemeenten aan om naar specifieke doelgroepen projecten op te zetten inzake een milieusparender productgebruik. Scholen zijn hierbij een mogelijke doelgroep.

Ben je zelf ook geïnteresseerd in een scholenconvenant of charter? Neem dan eens contact op met je gemeentelijke duurzaamheids- of milieuambtenaar voor meer informatie.